Chuyển đến nội dung chính

Cổ nhân dạy con làm người: Không có công không nhận lộc

 Cổ nhân dạy con làm người: Không có công không nhận lộc

Trong cuộc sống hàng ngày chúng ta vẫn nghe câu: “Tiền tài bất nghĩa là không thể lấy”. Trong “Lễ Ký. Khúc Lễ Thượng” cũng viết: “Lâm tài vô cẩu đắc, lâm nan vô cẩu miễn”, tức là khi đối mặt với tiền tài đừng tùy tiện lấy, khi gặp phải nguy nan đừng tham sống sợ chết.

Vì sao những người già ngày xưa dạy con cháu không có công không hưởng lộc, tiền tài là không được tùy tiện lấy? Đó là bởi vì họ biết rõ hết thảy “Phúc, Lộc, Thọ” ở thế gian con người đều là đổi từ đức mà ra. Thêm nữa, “không mất thì không được, được thì phải mất” là đạo lý bất biến trong thế gian. Vì vậy, nhận của cải phi nghĩa cũng chính là cách làm hao tổn phúc đức của bản thân mình.

Học giả thời Hoàng đế Đường Thái Tông, Khổng Dĩnh Đạt chú giải rằng: “Phi nghĩa nhi thủ, vị chi cẩu đắc”, tức là tài vật của cải không phù hợp với đạo nghĩa, thông qua thủ pháp bất chính mà đạt được thì đều gọi là lấy một cách cẩu thả, tùy tiện. “Tiền tài bất nghĩa” là câu nói có xuất xứ từ “Liệt Nữ Truyện. Tề Điền Tắc Mẫu truyện”. Trong đó viết: “Bất nghĩa chi tài, phi ngô hữu dã, bất hiếu chi tử, phi ngô tử dã” (tạm dịch: Tiền tài bất nghĩa là thứ ta không nên có, con cái bất hiếu không phải con ta). Về “tiền tài bất nghĩa”, trong sách sử có ghi lại câu chuyện mẹ Điền Tắc dạy con như sau:

Thời Chiến quốc, Điền Tắc nhậm chức Tể tướng nước Tề dưới thời vua Tề Tuyên Vương. Ông làm việc rất cần cù cẩn thận và công chính. Có một lần, quan lại cấp dưới đã biếu ông trăm dật vàng ròng. Ban đầu ông từ chối không nhận nhưng cuối cùng ngại làm tổn hại đến thể diện của người ta nên ông đã nhận.

Điền Tắc đem toàn bộ số vàng được biếu về và dâng tặng cho mẹ. Mẹ ông nhìn thấy rất nhiều vàng như vậy liền giận dữ nói: “Con làm Tể tướng 3 năm, bổng lộc không thể nhiều như thế được. Lượng vàng nhiều như vậy từ đâu mà ra? “

Điền Tắc lập tức quỳ gối, đáp rằng: “Số vàng này quả thực là do cấp dưới biếu tặng cho con!”

Mẹ của Điền Tắc nghiêm khắc nói:

“Mẹ nghe nói làm người trước tiên phải nghiêm khắc tu dưỡng bản thân, phải làm được phẩm hạnh cao thượng, và giữ mình trong sạch, không dùng thủ đoạn bất chính mà đoạt được. Làm người phải thành thật không dối trá, không làm việc bất nghĩa, không lấy tiền tài bất nghĩa. Lời nói và việc làm phải thống nhất, tướng mạo phải tương xứng phù hợp.

Hiện giờ Quốc quân phong cấp cho con chức quan, ban cho con bổng lộc hậu hĩnh thì lời nói và việc làm của con phải báo đáp Quốc quân. Làm người bề tôi đối với Quốc quân thì phải giống như người con đối với cha vậy, đem hết khả năng, trung thành không lừa gạt, phụng mệnh cống hiến, liêm khiết công chính.  Thế mà hành vi của con lại trái ngược lại, đánh mất sự trung thành.

Tiếp nhận hối lộ của kẻ dưới, ấy là tội lừa dối nhà vua, làm người bề tôi mà bất trung là giống như người con bất hiếu vậy. Tiền tài bất nghĩa là thứ mà ta không nên có. Người bất hiếu cũng không phải là con ta. Con hãy mau đứng lên đi đi!”

Điền Tắc nghe mẹ nói thế thì vô cùng xấu hổ, liền đem trả lại toàn bộ số vàng ấy, còn lập tức đến triều đình tự thú nhận lỗi lầm, thỉnh xin nhà vua bãi chức Tể tướng của mình. Vua Tề Tuyên Vương nghe xong, hết sức tán thưởng đức hạnh của mẹ Điền Tắc, thấy tiền mà không tham.

Vua Tề Tuyên Vương sau đó đã hạ lệnh xá tội cho Điền Tắc và còn nói với quần thần: “Có hiền mẫu thì tất có hiền thần! Mẹ của quan Tể tướng có tài đức như thế, tác phong và uy tín của quan lại nước Tề ta chắc chắn sẽ minh bạch sáng sủa. Ta xá tội cho Tướng quốc”. 

Sau đó, Vua Tề Tuyên Vương hạ chiếu ra lệnh cho cả nước học tập đức hạnh liêm chính và phương cách dạy con của mẹ Điền Tắc. Từ đó trở đi Điền Tắc nghiêm khắc tu dưỡng bản thân, về sau trở thành một vị tướng quốc tài đức của nước Tề.

Trong “Kinh Thi” có câu: “Bỉ quân tử hề, bất tố sôn hề”, người quân tử không có công sẽ không ngồi ăn. Cổ nhân cho rằng, vô công mà nhận lộc là việc không thể làm, huống chi là nhận của cải bất nghĩa, của cải hối lộ? Đây đều là bài học cũng là những đạo lý soi sáng cho hậu nhân hàng ngàn năm qua.

Nhận xét

Bài đăng phổ biến từ blog này

Ý nghĩa “Nhất mệnh – Nhì Vận – Tam Phong Thuỷ – Tứ Âm Phúc – Ngũ Tri thức”

  Theo quan niệm của những sách cổ học thuật số Phương Đông xưa có câu: “Nhất mệnh, nhì vận, tam Phong Thuỷ, tứ âm phúc, ngũ tri thức”. Câu này ý nghĩa như thế nào? Nghĩa là số mệnh là yếu tố quyết định toàn cục cuộc đời của một con người, tiếp đến là ảnh hưởng của thời vận, thứ ba là ảnh hưởng của phong thủy. Nói cách khác, số mệnh và sinh ra gặp thời là yếu tố tiền định thuộc tiên thiên; phong thủy là hậu thiên, được quyết định bởi hành vi của đương số và sự điều chỉnh môi trường sinh sống. Ngay từ lúc con người sinh ra đã được trời ban cho một “Số mệnh”, từ trong “mệnh” đó sẽ diễn sinh ra “vận” để chi phối cuộc sống sau này. Mệnh là sinh ra đã có sẵn, không thuộc phạm vi khống chế của bản thân, ví dụ như xuất thân, tướng mạo, cá tính, số lượng anh chị em,…, đó chính là “số mệnh” tiên thiên không thể thay đổi được, nên người xưa bình thản tiếp nhận và chấp nhận sống chung với nó. Căn cứ vào lý luận của Tử Vi Đẩu số, Tử Bình, Bát Tự Hà Lạc,… cuộc đời thực tế của con người là được hình

Ai rồi cũng sẽ đổi thay, chỉ là nhanh đến mức choáng váng, hoặc là chậm đến mức không nhận ra

  Nếu một ngày nào đó, người mà bạn cho là rất rất quan trọng, chỉ nhìn bạn với ánh mắt vô hồn và im lặng kể cả khi bạn có rất nhiều điều muốn nói. Nếu như trong khoảnh khắc chông chênh đó, bạn cũng chọn lấy cách im lặng. Vậy thì dấu hiệu đầu tiên của sự đổi thay đã xuất hiện. Khi mới bắt đầu, ai cũng đều kinh ngạc cho những điều không dễ dàng thay đổi. Đến khi trưởng thành, có chăng cũng chỉ là quen với việc giấu đi cảm xúc, giấu nhẹm đi những hụt hẫng khi niềm tin lại rơi mất. Và rồi sẽ có một ngày nào đó, ngày của hôm qua gần tựa như cơn mơ, nhạt nhòa. Rồi ai cũng sẽ thay đổi. Cuộc sống đó là một vòng luân chuyển. Ánh sáng bóng tối thay phiên nhau. 4 mùa xuân hạ thu đông cũng lần lượt sẽ thay đổi cho nhau. Vốn dĩ không có cái gì sẽ đứng yên tại một chỗ. Và ngay bản thân ta lớn lên cũng phải chấp nhận rằng trái đất cũng di chuyển vậy thì làm gì có khái niệm mãi mãi. Thứ có thể mãi mãi tồn tại đó chính là kỷ niệm, bởi nó là một phần ký ức của ta chẳng thể xóa nhòa. Một đôi giày, lúc v

Chuyển động Cổ nhân dạy “Đấu gạo dưỡng ân, gánh gạo dưỡng thù”: Nhớ thật kỹ để tránh làm ơn mắc oán

    Chuyển động Cổ nhân dạy “Đấu gạo dưỡng ân, gánh gạo dưỡng thù”: Nhớ thật kỹ để tránh làm ơn mắc oán 13:54 01/08/2022 Trong cuộc sống, lòng tốt của con người cũng cần phải có mức độ. Khi đối mặt với một người không có chí tiến thủ, suốt ngày chỉ chờ đợi người khác đến giúp đỡ thì hãy kịp thời thu lại sự lương thiện của bạn càng sớm càng tốt.   Cổ nhân dạy "Hạ đẳng dùng mồm, thượng đẳng dùng tâm": Nhìn phát biết ngay ai sang ai hèn   Cổ nhân dạy “Cửa trước không đốt đèn, sân sau không sáng sủa”: Tại sao lại nói như vậy?   Cổ nhân dạy phụ nữ có “3 cái càng dày, 3 cái càng nhỏ”: Cả đời hưởng phúc, cuộc sống giàu sang Những người có thể làm nên nghiệp lớn không nhất thiết phải có trí tuệ hơn người, thế nhưng nhất định phải là người nỗ lực và chăm chỉ không ngừng. Cổ nhân nói “Siêng năng có thể bù đắp cho thiếu sót, một phân khổ một phân tài”. Không ai có thể dựa vào thiên phú để thành công, chỉ có chăm chỉ mới có thể biến thiên phú thành thiên tài. Ở đời, chẳng ai lười biếng m