Chuyển đến nội dung chính

Tuân Tử: Tám điểm giáo dưỡng căn bản của một người

 Tuân Tử: Tám điểm giáo dưỡng căn bản của một người

Triết gia nổi tiếng thời Tiên Tần, Tuân Tử, sinh ra ở nước Triệu vào cuối thời Chiến Quốc. Ông kế thừa học thuyết Nho gia, nhưng khác biệt với Mạnh Tử bàn về mặt thiện của con người, Tuân Tử nói nhiều hơn về mặt ác của con người. Nhưng Tuân Tử nói về mặt ác này cũng là để người ta nhận ra, mục đích cuối cùng vẫn đạt được khuyến thiện, dựa vào đó mà hình thành nên những tư tưởng giáo dục độc đáo của mình.

Ví như, Tuân Tử nói: Học tập phải lấy thánh vương làm gương, người nỗ lực hướng tới mục tiêu này là “sĩ”, tiếp cận gần mục tiêu này thì là “quân tử”, đạt được mục tiêu này thì chính là “Thánh nhân”. Tuân Tử tập trung vào “long lễ”, “trọng pháp”, phải coi trọng tác dụng của lễ trong giáo dục. Người vô lễ là người không được giáo dục, là người không có giáo dưỡng. Dưới đây là một số điểm giáo dưỡng cần có mà Tuân Tử nhắc tới.

🔻 1. Không trút giận lên người khác

Tuân Tử nói: “Khoái khoái nhi vong giả, nộ dã”. Phát tiết cảm xúc phẫn nộ tuy rằng có thể nhất thời khiến tâm trạng thoải mái nhưng lại gây hại. Tìm kiếm niềm vui nhất thời và trút nỗi lòng của mình lên người khác là lợi dụng lòng bao dung của người khác để đạt được niềm vui cho riêng mình. Nhìn giống như là một sự giải tỏa cảm xúc nhưng nó không chỉ làm tổn thương những người bao dung chúng ta mà còn khiến khả năng tự chủ của bản thân ngày càng yếu đi, hành vi cũng ngày càng dễ bị cảm xúc chi phối. Phóng túng phẫn nộ, nhẹ thì có thể gây ra cãi vã rắc rối, nặng sẽ gây ra tội lỗi.

Lựa chọn phương thức biểu đạt cảm xúc sao cho phù hợp, thỏa đáng là một điều cần phải học.

🔻 2. Không quá khắt khe, hà khắc

Tuân Tử nói: “Sát sát nhi tàn giả, kĩ dã”, người nhìn thấy quá rõ có thể sẽ làm tổn thương người khác cũng có thể làm tổn thương chính mình. Nhìn thấu mọi việc, có thể nhìn rõ ưu khuyết điểm thiện ác của người khác đương nhiên là không có gì đáng chê trách. Chỉ ra chỗ thiếu sót một cách thỏa đáng sẽ khiến người ta vui lòng phục tùng. Nhưng tính toán chi li, chỉ trích nặng nề người khác thì chỉ là tạo ra niềm vui bới móc lỗi lầm dựa trên sự tổn hại đến lòng tự trọng của người khác.

Tục ngữ nói: “Nước quá trong thì không có cá, người quá xét nét thì không có bạn đồng hành”, người khắc nghiệt thì luôn sẽ không có người muốn kết giao. Giữa bạn bè là như vậy, giữa người thân trong gia đình lại càng là như vậy. Giữa cha con không nên thường xuyên có sự trách móc, giữa vợ chồng nên ít có đúng sai. Một mối quan hệ tốt đẹp cần được tưới mát bằng tình yêu thương và chăm sóc bằng thiện ý. Đúng sai đôi khi cũng không quá quan trọng. Hồ đồ một chút sẽ khiến mối quan hệ giữa người và người thêm ấm áp, dễ chịu.

🔻 3. Không phô trương

Tuân Tử nói: “Bác nhi cùng giả, tí dã”, dùng học vấn rộng để lấn át người khác thì thực chất là thể hiện sự thiếu giáo dưỡng của bản thân. Người dùng tri thức làm vũ khí tranh cường háo thắng, dùng tri thức uyên bác để phá hủy người khác, chọc vào nỗi đau của người khác nhằm đạt được cảm giác vượt trội hơn người thì những người đó không phải là người thực sự học sâu biết rộng.

Người quân tử hiểu sâu biết rộng là người có tri thức hiểu lễ nghĩa, ôn tồn lễ độ, biết khoan dung và biết lắng nghe. Trí tuệ thật sự đến từ sự quan sát và hiểu biết của chúng ta về người khác, từ nội tâm chân thành và nhân hậu của chúng ta. 

🔻 4. Không cố biện giải thoái thác

Tuân Tử nói: “Thanh chi nhi du trọc giả, khẩu dã”, nếu chỉ dùng từ ngữ để làm rõ điều gì đó sẽ khiến nó ngày càng trở nên mơ hồ thêm. Cách tốt nhất để làm rõ điều gì đó là áp dụng nó vào thực tế và dùng hành động chứng minh bản thân. Cách tồi tệ nhất là giải thích và thoái thác, vừa đổ trách nhiệm cho người khác, vừa đánh mất niềm tin và sự tôn trọng của người khác dành cho mình. Giỏi biện giải không bằng làm đến nơi đến chốn.

🔻 5. Không nịnh hót, lấy lòng

Tuân Tử nói: “Hoạn chi nhi du tích giả, giao dã”, một mối quan hệ đòi hỏi nhiều phó xuất hơn. Một mối quan hệ được duy trì bằng nụ cười chào đón, sự nịnh nọt và cần được duy trì bằng cách làm hài lòng người khác đương nhiên sẽ không tồn tại được lâu.

“Quân tử chi giao đạm nhược thủy”, một mối quan hệ chân thành là tâm đầu ý hợp không cần nói ra, là cùng nâng đỡ nhau mà không cần hồi báo, là thật tâm chia sẻ nỗi buồn nhưng không cầu chia sẻ niềm vui.

🔻 6. Không tranh luận

Tuân Tử nói: “Biện nhi bất thuyết giả, tranh dã”, những biện luận có lý có căn cứ nhưng lại không thể thuyết phục được người khác là do người ta chỉ vì tranh ai thắng ai thua, ai đúng ai sai. Tranh luận quý ở chỗ là để thuyết phục người khác, nếu chỉ tranh luận phân đúng sai, giữ thể diện thì dù có làm cho người ta không nói nên lời, như thế cũng chỉ là khiến mối quan hệ bị tổn thương.  

Khi tranh luận, trước tiên hãy lắng nghe những gì người khác nói. Học cách lắng nghe là điều quan trọng đầu tiên của tranh luận. Chỉ khi thực sự hiểu được những bối rối và nhu cầu của người khác, chúng ta mới có thể hiểu họ bằng lý trí, lay động họ về mặt cảm xúc và thảo luận các giải pháp, khiến họ tâm phục khẩu phục.

🔻 7. Thẳng thắn phải nghĩ đến người khác

Tuân Tử nói: “Trực lập nhi bất kiến tri giả, thắng dã”, người chính trực không được người khác hiểu là bởi vì sự chính trực ấy đã làm tổn thương người khác. Những người thẳng thắn thường dễ dàng xem nhẹ tâm lý cảm thụ của người khác và chỉ bày tỏ suy nghĩ của mình. Nhưng đôi khi, dù có thiện ý mà cơ hội, thời điểm và cách thể hiện không phù hợp thì có thể gây ra những hậu quả không lường trước được.

“Chu Dịch” có câu: “Tu từ lập kì thành”, giữa người với người điều quý nhất là sự chân thành nhưng cũng cần chú ý đến từ ngữ và cách diễn đạt. Đôi khi nên chuyển ý kiến của cá nhân thành sự thảo luận của đôi bên. Học cách biểu đạt hợp lý mới có thể biến sự thẳng thắn trở thành một tính cách được quý trọng.

🔻 8. Cương nhu kết hợp

Tuân Tử nói: “Liêm nhi bất kiến quý giả, quế dã”, người có nguyên tắc không được người khác tôn kính là bởi vì họ quá mức sắc bén. Người xưa ví người quân tử như một viên ngọc đẹp: “Liêm nhi bất quế” (liêm khiết mà không làm hại), mặc dù kiên trì nguyên tắc nhưng lại không tổn thương ai. Nếu một người quá sắc bén, quá mạnh mẽ, tự cho mình là đúng và không tôn trọng người khác thì sẽ không chỉ làm tổn thương người khác mà còn gieo rắc mầm mống rắc rối cho chính mình.

Viên dung xử thế, đối đãi khoan dung với mọi người, nghĩ đến người khác, “hợp thời yếu thế” là cách cổ nhân thường làm, bởi vì nó không chỉ giúp bảo toàn chính mình mà còn khiến người khác nguyện ý kết giao.

Nhận xét

Bài đăng phổ biến từ blog này

Ý nghĩa “Nhất mệnh – Nhì Vận – Tam Phong Thuỷ – Tứ Âm Phúc – Ngũ Tri thức”

  Theo quan niệm của những sách cổ học thuật số Phương Đông xưa có câu: “Nhất mệnh, nhì vận, tam Phong Thuỷ, tứ âm phúc, ngũ tri thức”. Câu này ý nghĩa như thế nào? Nghĩa là số mệnh là yếu tố quyết định toàn cục cuộc đời của một con người, tiếp đến là ảnh hưởng của thời vận, thứ ba là ảnh hưởng của phong thủy. Nói cách khác, số mệnh và sinh ra gặp thời là yếu tố tiền định thuộc tiên thiên; phong thủy là hậu thiên, được quyết định bởi hành vi của đương số và sự điều chỉnh môi trường sinh sống. Ngay từ lúc con người sinh ra đã được trời ban cho một “Số mệnh”, từ trong “mệnh” đó sẽ diễn sinh ra “vận” để chi phối cuộc sống sau này. Mệnh là sinh ra đã có sẵn, không thuộc phạm vi khống chế của bản thân, ví dụ như xuất thân, tướng mạo, cá tính, số lượng anh chị em,…, đó chính là “số mệnh” tiên thiên không thể thay đổi được, nên người xưa bình thản tiếp nhận và chấp nhận sống chung với nó. Căn cứ vào lý luận của Tử Vi Đẩu số, Tử Bình, Bát Tự Hà Lạc,… cuộc đời thực tế của con người là được hình

Ai rồi cũng sẽ đổi thay, chỉ là nhanh đến mức choáng váng, hoặc là chậm đến mức không nhận ra

  Nếu một ngày nào đó, người mà bạn cho là rất rất quan trọng, chỉ nhìn bạn với ánh mắt vô hồn và im lặng kể cả khi bạn có rất nhiều điều muốn nói. Nếu như trong khoảnh khắc chông chênh đó, bạn cũng chọn lấy cách im lặng. Vậy thì dấu hiệu đầu tiên của sự đổi thay đã xuất hiện. Khi mới bắt đầu, ai cũng đều kinh ngạc cho những điều không dễ dàng thay đổi. Đến khi trưởng thành, có chăng cũng chỉ là quen với việc giấu đi cảm xúc, giấu nhẹm đi những hụt hẫng khi niềm tin lại rơi mất. Và rồi sẽ có một ngày nào đó, ngày của hôm qua gần tựa như cơn mơ, nhạt nhòa. Rồi ai cũng sẽ thay đổi. Cuộc sống đó là một vòng luân chuyển. Ánh sáng bóng tối thay phiên nhau. 4 mùa xuân hạ thu đông cũng lần lượt sẽ thay đổi cho nhau. Vốn dĩ không có cái gì sẽ đứng yên tại một chỗ. Và ngay bản thân ta lớn lên cũng phải chấp nhận rằng trái đất cũng di chuyển vậy thì làm gì có khái niệm mãi mãi. Thứ có thể mãi mãi tồn tại đó chính là kỷ niệm, bởi nó là một phần ký ức của ta chẳng thể xóa nhòa. Một đôi giày, lúc v

Chuyển động Cổ nhân dạy “Đấu gạo dưỡng ân, gánh gạo dưỡng thù”: Nhớ thật kỹ để tránh làm ơn mắc oán

    Chuyển động Cổ nhân dạy “Đấu gạo dưỡng ân, gánh gạo dưỡng thù”: Nhớ thật kỹ để tránh làm ơn mắc oán 13:54 01/08/2022 Trong cuộc sống, lòng tốt của con người cũng cần phải có mức độ. Khi đối mặt với một người không có chí tiến thủ, suốt ngày chỉ chờ đợi người khác đến giúp đỡ thì hãy kịp thời thu lại sự lương thiện của bạn càng sớm càng tốt.   Cổ nhân dạy "Hạ đẳng dùng mồm, thượng đẳng dùng tâm": Nhìn phát biết ngay ai sang ai hèn   Cổ nhân dạy “Cửa trước không đốt đèn, sân sau không sáng sủa”: Tại sao lại nói như vậy?   Cổ nhân dạy phụ nữ có “3 cái càng dày, 3 cái càng nhỏ”: Cả đời hưởng phúc, cuộc sống giàu sang Những người có thể làm nên nghiệp lớn không nhất thiết phải có trí tuệ hơn người, thế nhưng nhất định phải là người nỗ lực và chăm chỉ không ngừng. Cổ nhân nói “Siêng năng có thể bù đắp cho thiếu sót, một phân khổ một phân tài”. Không ai có thể dựa vào thiên phú để thành công, chỉ có chăm chỉ mới có thể biến thiên phú thành thiên tài. Ở đời, chẳng ai lười biếng m