Chuyển đến nội dung chính

Trí tuệ cổ nhân: Giữ thân quý ở nghiêm, xử sự quý ở khiêm

 Trí tuệ cổ nhân: Giữ thân quý ở nghiêm, xử sự quý ở khiêm

Sách “Vi lô dạ thoại” viết: “Trì thân quý nghiêm, xử sự quý khiêm”, nghĩa là giữ thân quý ở chỗ nghiêm trang, còn xử sự quý ở chỗ khiêm tốn. Đây vừa là đạo lý làm người, vừa là kinh nghiệm đối nhân xử thế vô cùng hữu ích trong cuộc sống của mỗi người. 

“Vi lô dạ thoại” viết: Nghiêm trang có lúc thấy gần giống như là ngạo mạn, nhưng nghiêm trang là do chính khí sinh ra còn ngạo mạn là do tập khí ngang tàng mà sinh ra. Cho nên giữ thân tốt nhất là phải chú trọng sự nghiêm trang chứ không nên ngạo mạn. Khiêm tốn có lúc thấy dường như là siểm nịnh, bợ đỡ thế nhưng khiêm tốn là dùng lễ đối đãi với người mà không tự mãn còn siểm nịnh lại là vì có điều mong cầu mà lấy lòng người. Cho nên, xử thế nên là khiêm tốn chứ không thể siểm nịnh.

Trong xã hội cả xưa và nay luôn có những người giữ thân rất nghiêm trang, không nói cười một cách cẩu thả, càng không đùa cợt một cách tùy tiện. Những người như thế luôn kỷ luật bản thân rất nghiêm. Nhìn qua, người khác sẽ cảm thấy dường như là họ kiêu ngạo nhưng kỳ thực họ không muốn làm những việc vô nghĩa, vi phạm lễ tiết, không giống như một số người bởi vì tự cao tự đại mà xem thường người khác.

Nếu chúng ta có dịp gần gũi với những người trang trọng, chúng ta sẽ phát hiện ra họ là những người “vọng chi nghiễm nhiên, tức chi dã ôn” (từ xa mà nhìn thì cảm thấy họ trang nghiêm, đến gần lại cảm thấy họ hoà nhã dễ gần) chứ không hề là người ở xa ngàn dặm như trong tưởng tượng của chúng ta. Càng tiếp xúc với những người như vậy chúng ta sẽ càng thấy bị thu hút, thích thú và học được rất nhiều điều ở họ.

Nhưng nếu đó là một người kiêu căng ngạo mạn, tiếp cận họ thì rất có thể sẽ vô duyên vô cớ chịu sự sỉ nhục. Việc này tương phản với người quân tử “nghiêm dĩ luật kỉ, khoan dĩ đãi nhân” (đối với bản thân phải nghiêm trang, đối với người phải khoan hậu). Bời vì người quân tử là tự trọng, còn kẻ kiêu ngạo lại là tự đại. Tu thân dưỡng tính, tuyệt đối không được để từ tự trọng mà sa vào tự đại.

Với người khiêm tốn cho dù có học vấn uyên bác và tầm hiểu biết sâu rộng, họ cũng không bao giờ kiêu mạn tự mãn. Người xưa từng dạy chúng ta rằng “mãn chiêu tổn, khiêm thụ ích” (tự mãn sẽ rước lấy tổn hại, khiêm tốn sẽ có được ích lợi). Khiêm tốn mới có thể học thêm được nhiều điều mới và có được sự tôn trọng của mọi người.

Người khiêm tốn học hỏi ở người khác nên không ngừng làm phong phú hiểu biết của bản thân mình. Còn siểm nịnh là một loại thái độ luồn cúi bợ đỡ. Để đạt được mục đích, họ không ngại khom lưng uốn gối lấy lòng người khác, vì thế người ta gọi đó là “mị tâm”. Giữa khiêm tốn (hư tâm) và siểm nịnh (mị tâm) có sự khác biệt rất lớn. “Hư tâm” là “vô sở cầu” còn “mị tâm” là “hữu sở cầu”,  “hư tâm” là “nội liễm”, là yêu cầu chính mình, còn “mị tâm” là “ngoại cầu”. Ngoài ra, “hư tâm” là mong cầu hiểu biết về tinh thần còn “mị tâm” là mong cầu về vật chất, lợi ích. Bởi vậy, người ta không nên có tâm lý siểm nịnh, mà ngược lại không thể không có thái độ khiêm hư.

Trong lịch sử, Hoàng đế Hán Văn Đế Lưu Hằng là một trong những vị Hoàng đế nghiêm khắc với bản thân nhưng lại đối đãi với người khác một cách nhân từ nhã nhặn. Theo sử sách ghi chép lại, Hán Văn Đế có tính cách ôn hòa, trọng đức trọng hiếu, là tấm gương quân vương cổ đại có đủ cả đức và hiếu. Cả đời ông đều đề xướng tiết kiệm, nghiêm khắc tu thân. Trong quá trình trị vì, ông dốc sức chăm lo việc nước, bắt tay vào xây dựng thủy lợi, hủy bỏ nhục hình, những chính sách cai trị của ông giúp nhà Hán bước vào thời kỳ an ổn cường thịnh. Nhờ vậy, dân chúng có cuộc sống sung túc, thiên hạ thái bình. Thời kỳ Hán Văn Đế cùng với con trai là Hán Cảnh Đế thống trị nhà Hán được xưng là “Văn Cảnh chi trị”.

Về đối nội đối ngoại, Hán Văn Đế áp dụng thái độ dùng đức thu phục người nên rất được lòng dân. Về phương diện hiếu đạo, câu chuyện Hán Văn Đế Lưu Hằng nếm thuốc cho mẹ là một trong “Nhị thập tứ hiếu” nổi tiếng của Trung Hoa.

Đối với bản thân, ông luôn nghiêm khắc giữ mình, không sa vào lối sống hưởng lạc xa xỉ. Ông sống cuộc sống đạm bạc, tiết kiệm, ở trong cung Vị Ương mấy chục năm mà cách bài trí trong cung vẫn không thay đổi. Y phục của Hán Văn Đế thường được may từ loại vải thô màu đen. Màn trướng cũng không được dùng loại sang trọng có gắn hoa. Thậm chí, Hán Văn Đế còn đi cả giày cỏ vào triều. Nhưng ông lại luôn ban thưởng và thăng chức cho những lão thần, tướng quân có công lao với triều đình, ban tặng gạo và vải vóc cho người già, giảm trừ và miễn thuế cho dân chúng…

Trong “Sử ký” viết rằng trong suốt 23 năm ông tại vị, cung điện, lâm viên, xe cộ, ngựa đều không tăng thêm. Ngoài ra trước lúc lâm chung, ông cũng yêu cầu việc tang sự của bản thân phải được giản lược, không mua sắm nhiều, không được xây lăng mộ, không được hạn chế việc hỷ của dân chúng. Hán Văn Đế Lưu Hằng thực sự là vị Hoàng đế đối với bản thân thì nghiêm, đối với người thì khoan hậu, được hậu nhân hết mực ca tụng.

Nhận xét

Bài đăng phổ biến từ blog này

Ý nghĩa “Nhất mệnh – Nhì Vận – Tam Phong Thuỷ – Tứ Âm Phúc – Ngũ Tri thức”

  Theo quan niệm của những sách cổ học thuật số Phương Đông xưa có câu: “Nhất mệnh, nhì vận, tam Phong Thuỷ, tứ âm phúc, ngũ tri thức”. Câu này ý nghĩa như thế nào? Nghĩa là số mệnh là yếu tố quyết định toàn cục cuộc đời của một con người, tiếp đến là ảnh hưởng của thời vận, thứ ba là ảnh hưởng của phong thủy. Nói cách khác, số mệnh và sinh ra gặp thời là yếu tố tiền định thuộc tiên thiên; phong thủy là hậu thiên, được quyết định bởi hành vi của đương số và sự điều chỉnh môi trường sinh sống. Ngay từ lúc con người sinh ra đã được trời ban cho một “Số mệnh”, từ trong “mệnh” đó sẽ diễn sinh ra “vận” để chi phối cuộc sống sau này. Mệnh là sinh ra đã có sẵn, không thuộc phạm vi khống chế của bản thân, ví dụ như xuất thân, tướng mạo, cá tính, số lượng anh chị em,…, đó chính là “số mệnh” tiên thiên không thể thay đổi được, nên người xưa bình thản tiếp nhận và chấp nhận sống chung với nó. Căn cứ vào lý luận của Tử Vi Đẩu số, Tử Bình, Bát Tự Hà Lạc,… cuộc đời thực tế của con người là được hình

Ai rồi cũng sẽ đổi thay, chỉ là nhanh đến mức choáng váng, hoặc là chậm đến mức không nhận ra

  Nếu một ngày nào đó, người mà bạn cho là rất rất quan trọng, chỉ nhìn bạn với ánh mắt vô hồn và im lặng kể cả khi bạn có rất nhiều điều muốn nói. Nếu như trong khoảnh khắc chông chênh đó, bạn cũng chọn lấy cách im lặng. Vậy thì dấu hiệu đầu tiên của sự đổi thay đã xuất hiện. Khi mới bắt đầu, ai cũng đều kinh ngạc cho những điều không dễ dàng thay đổi. Đến khi trưởng thành, có chăng cũng chỉ là quen với việc giấu đi cảm xúc, giấu nhẹm đi những hụt hẫng khi niềm tin lại rơi mất. Và rồi sẽ có một ngày nào đó, ngày của hôm qua gần tựa như cơn mơ, nhạt nhòa. Rồi ai cũng sẽ thay đổi. Cuộc sống đó là một vòng luân chuyển. Ánh sáng bóng tối thay phiên nhau. 4 mùa xuân hạ thu đông cũng lần lượt sẽ thay đổi cho nhau. Vốn dĩ không có cái gì sẽ đứng yên tại một chỗ. Và ngay bản thân ta lớn lên cũng phải chấp nhận rằng trái đất cũng di chuyển vậy thì làm gì có khái niệm mãi mãi. Thứ có thể mãi mãi tồn tại đó chính là kỷ niệm, bởi nó là một phần ký ức của ta chẳng thể xóa nhòa. Một đôi giày, lúc v

Chuyển động Cổ nhân dạy “Đấu gạo dưỡng ân, gánh gạo dưỡng thù”: Nhớ thật kỹ để tránh làm ơn mắc oán

    Chuyển động Cổ nhân dạy “Đấu gạo dưỡng ân, gánh gạo dưỡng thù”: Nhớ thật kỹ để tránh làm ơn mắc oán 13:54 01/08/2022 Trong cuộc sống, lòng tốt của con người cũng cần phải có mức độ. Khi đối mặt với một người không có chí tiến thủ, suốt ngày chỉ chờ đợi người khác đến giúp đỡ thì hãy kịp thời thu lại sự lương thiện của bạn càng sớm càng tốt.   Cổ nhân dạy "Hạ đẳng dùng mồm, thượng đẳng dùng tâm": Nhìn phát biết ngay ai sang ai hèn   Cổ nhân dạy “Cửa trước không đốt đèn, sân sau không sáng sủa”: Tại sao lại nói như vậy?   Cổ nhân dạy phụ nữ có “3 cái càng dày, 3 cái càng nhỏ”: Cả đời hưởng phúc, cuộc sống giàu sang Những người có thể làm nên nghiệp lớn không nhất thiết phải có trí tuệ hơn người, thế nhưng nhất định phải là người nỗ lực và chăm chỉ không ngừng. Cổ nhân nói “Siêng năng có thể bù đắp cho thiếu sót, một phân khổ một phân tài”. Không ai có thể dựa vào thiên phú để thành công, chỉ có chăm chỉ mới có thể biến thiên phú thành thiên tài. Ở đời, chẳng ai lười biếng m