ĐẠO TRỊ NƯỚC, ĐẠO TRỊ TÂM – TẤT CẢ GÓI TRONG MẠNH TỬ

 ĐẠO TRỊ NƯỚC, ĐẠO TRỊ TÂM – TẤT CẢ GÓI TRONG MẠNH TỬ.

Mười lời Mạnh Tử, soi thấu đời người.

1. Nhân chi sơ, tính bản thiện

Mạnh Tử nói: “Nhân chi sơ, tính thiện.”

Người đời ai cũng có mầm lành trong lòng, chỉ vì hoàn cảnh làm đổi thay. Kẻ giữ được lòng thiện là người thuận với đạo trời. Kẻ đánh mất lòng thiện là người đi ngược với bản tâm.

Tu thân không phải học thêm, mà là gột rửa những thứ khiến ta quên mất mình vốn là người thiện.

2. Dưỡng tâm giả, tu nhân chi bản

Người quân tử giữ tâm như giữ thành. Thành có tường, tâm có giới.

Khi danh lợi đến mà tâm động, ấy là tường vỡ. Khi thị phi nổi mà lòng loạn, ấy là địch vào. Bậc trí không sợ nghèo, không sợ cô độc, chỉ sợ tâm mình rối mà đạo mất.

3. Thiên thời, địa lợi, nhân hòa

Mạnh Tử nói: “Thiên thời bất như địa lợi, địa lợi bất như nhân hòa.”

Thời thế có thuận cũng chẳng bằng lòng người hợp.Kẻ biết dùng người, thuận lòng dân, tất thắng kẻ chỉ cậy mưu sâu. Thiên hạ không thuộc về kẻ mạnh, mà thuộc về kẻ được lòng người.

4. Phú quý bất năng dâm, bần tiện bất năng di, uy vũ bất năng khuất

Đây là khí tiết của đại trượng phu. Giàu sang không làm hư, nghèo khổ không làm thay đổi, uy lực không làm khuất phục. Một đời có thể nghèo, có thể bại, nhưng không thể đánh mất khí tiết của mình. Người có khí ấy, tuy không ngồi trên ngai, cũng khiến vua phải nể.

5. Dân vi quý, xã tắc thứ chi, quân vi khinh

Trời sinh vua để vì dân, không sinh dân để nuôi vua.

Nước mất, dân còn – có thể dựng lại.Dân mất, nước tan – chẳng còn chi để giữ. Người cầm quyền mà quên dân, tức là tự đào mồ cho mình. Mạnh Tử không chỉ dạy đạo trị nước, mà dạy đạo làm người đứng đầu.

6. Tri giả bất hoặc, nhân giả bất ưu, dũng giả bất cụ

Người trí thì không mê, người nhân thì không lo, người dũng thì không sợ. Ba phẩm hạnh ấy là gốc đứng của bậc quân tử.

Nếu có trí mà vô nhân, dễ thành kẻ lạnh lùng. Nếu có nhân mà thiếu dũng, dễ bị người đời chèn ép. Phải dung hòa ba đức ấy, mới thành người vững giữa sóng đời.

7. Học để hành, hành để minh triết

Học không phải để nói mà để làm.Hành không phải để khoe mà để tâm sáng

Kẻ đọc vạn quyển mà không thực hành một điều, chỉ là con mọt trong thư phòng.

Mạnh Tử dạy: “Học nhi bất tư tắc võng, tư nhi bất học tắc đãi.”Người biết học, phải ngộ từ việc hành mà sáng từ tâm.

8. Tự cường chi đạo

Trời có bốn mùa, đất có thịnh suy, người cũng có vận. Nhưng bậc quân tử, gặp nghịch cảnh càng sáng chí. Người mạnh không vì thuận lợi, mà vì biết tự cường trong gian khó.

Mạnh Tử nói: “Thiên giáng đại nhiệm ư tư nhân dã, tất khổ kỳ tâm, lao kỳ cốt, ngạnh kỳ thể, phạt kỳ thân.” Chính trong khổ, người mới sinh ra trí lớn.

9. Dưỡng khí chi học

Mạnh Tử nói: “Ngã thiện dưỡng ngã hào nhiên chi khí.” Khí ấy là khí chính nghĩa, là sức mạnh của trời đất trong lòng người.

Kẻ giữ khí ấy, nói ra lời có trọng, bước đi có uy. Không cần vũ lực, chỉ bằng đức và chí, thiên hạ cũng phải nghiêng mình.

10. Tâm an, tất đạo hiển

Đạo không xa người, chỉ là người xa đạo. Tâm còn vọng niệm thì đạo mờ. Tâm tĩnh như nước, đạo tự hiện như trăng soi đáy hồ.

Học Mạnh Tử không phải học lời, mà học cách trở về với tâm nguyên sơ – nơi đạo vốn ngự trị sẵn.