Lợi nghĩa phải đi cùng nhau

 Mặc Tử: “Lợi nghĩa phải đi cùng nhau – theo nghĩa mà không xét lợi là ngốc, theo lợi mà bỏ nghĩa thì ngu hiểm”

Trong thời chư hầu giao tranh, Mặc Tử không nổi tiếng bằng Khổng Tử về lễ, cũng không quyền lực như Hàn Phi về pháp, nhưng ông có một thứ khiến các học phái khác nể sợ: khả năng lập luận cực kỳ rành mạch, luôn đi thẳng vào vấn đề và không nhân nhượng với sự mơ hồ.

🌿Một trong những lập luận sắc bén nhất của Mặc Tử nằm ở quan điểm về “lợi” và “nghĩa”.

Ông phản bác Nho gia  những người coi trọng “nghĩa” mà ít nói đến “lợi”.

Ông cũng phản bác luôn những kẻ chỉ biết “lợi” mà xem nhẹ đạo nghĩa.

Mặc Tử đưa ra luận điểm:

“Sự việc nào làm được cho dân lợi thì làm; làm mà hại dân thì bỏ. Nhưng điều có lợi mà trái nghĩa thì chưa chắc nên theo, điều hợp nghĩa mà vô dụng thì cũng chưa chắc nên giữ.”

Đây là cách tư duy rất hiện đại, nhưng lại xuất hiện cách đây hơn hai nghìn năm.

⚡Nho gia nói: “Hành nghĩa trước, lợi sau.”

Ông cho rằng nhiều kẻ nhân danh đạo nghĩa để khoe mẽ, giữ hình tượng, nhưng hành động lại chẳng giúp đất nước bớt khổ, dân chúng bớt đói. Đó là đạo nghĩa trống rỗng, chỉ đẹp trong lời nói.

Câu này đánh thẳng vào những kẻ chỉ biết nói mà không biết làm.

🔒Ngược lại, Mặc Tử chỉ ra rằng lợi không có nguyên tắc dẫn dắt sẽ trở thành cái cớ cho loạn lạc.

Ví như:

• Để giành lợi mà phản thầy, đó là loạn.

• Để tranh lợi mà g.iế.t anh em, đó là hại đạo.

• Để mưu lợi mà không xét hậu quả, đó là tự tổn hại lâu dài.

Do đó, ông kết luận:

Theo nghĩa mà không xét lợi, đạo nghĩa biến thành hình thức, xa rời đời sống, không thực tế.

Theo lợi mà bỏ nghĩa, xã hội vô đạo, con người không còn nền tảng để tin nhau.

Chỉ khi lợi và nghĩa cùng đi quốc gia mới bền, con người mới sống an ổn.

Đây là một trong những tư tưởng hiếm hoi vừa lý, vừa thực, vừa thẳng thắn, vừa phản biện được hai cực đoan.