Chuyển đến nội dung chính

Đạo trị quốc của cổ nhân: Trị mình không trị người

 Đạo trị quốc của cổ nhân: Trị mình không trị người

Đạo tu thân trị quốc của cổ nhân được đúc kết từ quá trình quan sát lịch sử và sự hưng suy của mỗi triều đại. Trong các bộ sách về đạo trị quốc thì nổi tiếng nhất và công phu nhất có lẽ là “Quần thư trị yếu”. Đây là một bộ sách kinh điển ra đời dưới thời vua Đường Thái Tông, biên soạn dựa trên hơn 14.000 bộ và hơn 89.000 quyển sách của người đi trước, tập hợp tri thức trị quốc của tiền nhân.

“Quần thư trị yếu” quyển thứ 46, “Trung luận”, có viết:

Đối với một sự việc thì trong tâm mỗi người đều có biện pháp xử trí, còn về việc sử dụng biện pháp ấy như thế nào, thì mỗi người mỗi khác. Có người dùng để trị kẻ khác, có người dùng để tu sửa bản thân. Tu sửa bản thân tức là trị mình, vậy nên mới có thể kiến lập đức hạnh, thành tựu sự nghiệp mà ít kết oán với người. Kẻ tiểu nhân khi xử lý công việc trước tiên đều truy cầu những điều nhỏ nhặt, tức là trị người, cho nên không thể thành tựu sự nghiệp, mà còn gây thù kết oán rất nhiều.

Trong cuộc sống, người ta thường trong vô tri mà “trị người”, ngẫm xem mình có chỗ nào không đúng dường như rất khó, nhưng khi tìm khuyết điểm của người khác lại thường nói trúng phóc chỉ trong vài lời. Vậy nên “Quần thư trị yếu” mới cảnh tỉnh rằng: “Dụng hồ kỷ giả, vị chi vụ bổn”, chỉ khi nhìn thấy khiếm khuyết của bản thân, mới có thể quy chính lại khuyết điểm, sửa chữa sai lầm, mới có thể đề cao tu dưỡng của bản thân, đây là cái gốc của con người vậy.

Trong “Lễ Ký” có chép lại một đoạn đối thoại kinh điển như sau:

Sở Trang Vương hỏi Chiêm Hà rằng: “Xin hỏi làm thế nào mới có thể trị vì quốc gia?”

Chiêm Hà đáp: “Thần chỉ minh bạch đạo lý tu thân, không minh bạch đạo trị quốc.”

Sở Trang Vương nói: “Quả nhân cần cung phụng tông miếu, cai quản quốc gia, hy vọng học được phương pháp nắm giữ điều này.”

Chiêm Hà đáp: “Thần chưa từng nghe nói bậc quân vương tự thân tu dưỡng rất tốt nhưng cai trị quốc gia lại hỗn loạn, cũng chưa từng nghe nói rằng bản thân quân vương tu dưỡng không tốt nhưng quốc gia lại thái bình. Cho nên cái gốc của trị quốc là nằm ở việc tu dưỡng của bản thân bậc quân vương, còn về những điều vụn vặt khác thần không dám nói với ngài.”

Sở Trang Vương khen: “Ngài nói rất phải.”

Đạo trị vì của người quân tử cũng vậy, trước tiên phải nắm được cái gốc, từ đó kiến lập đức hạnh, như vậy mới ít kết oán thù. Trị mình, tu thân, tức là không ngừng kiểm điểm đức hạnh của mình. Nếu xét thấy bản thân vẫn còn thiếu sót thì cần không ngừng tu sửa, có vậy phúc trạch mới bền lâu.

Tăng Tử nói: “Mỗi ngày ta phản tỉnh bản thân ba lần”, lại có câu rằng: “Trách mình trước, trách người sau”. Một người có tố chất sẽ tìm thấy vấn đề từ chính mình. Chỉ những người không dám gánh vác, muốn trốn tránh trách nhiệm mới chỉ mũi dùi về phía người khác. Thường tự xét mình, suy ngẫm về sai sót của bản thân sẽ giúp con người ngày càng hoàn thiện, gặt hái thành công.

“Đại học” chép: “Tự thiên tử dĩ chí vu thứ nhân, nhất thị giai dĩ tu thân vi bổn”, ý tứ là mọi người trong thiên hạ, từ vương giả cho tới dân thường, ai ai cũng đều phải lấy “tu thân” làm gốc. Đây là cái gốc làm người, là cái đạo làm người, là nguyên lý căn bản nhất của một con người trong xã hội.

Cụ thể của việc tu thân chính là phải “ước”, Luận Ngữ viết: “Dĩ ước thất chi giả, tiên hĩ!”, nghĩa là người nào có thể kìm giữ mình thì sẽ ít bị thất bại. Chỉ cần có thể ước thúc bản thân mình, thì sẽ rất ít khi phạm phải sai lầm. Khổng Tử dạy Nhan Uyên: “Việc trái với lễ thì chớ xem, điều không hợp với lễ thì chớ nghe, điều không hợp lễ thì chớ nói, điều không hợp lễ thì chớ làm”, có thể tạm gói gọn đạo tu thân trong vài ý như vậy.

Nhận xét

Bài đăng phổ biến từ blog này

Ý nghĩa “Nhất mệnh – Nhì Vận – Tam Phong Thuỷ – Tứ Âm Phúc – Ngũ Tri thức”

  Theo quan niệm của những sách cổ học thuật số Phương Đông xưa có câu: “Nhất mệnh, nhì vận, tam Phong Thuỷ, tứ âm phúc, ngũ tri thức”. Câu này ý nghĩa như thế nào? Nghĩa là số mệnh là yếu tố quyết định toàn cục cuộc đời của một con người, tiếp đến là ảnh hưởng của thời vận, thứ ba là ảnh hưởng của phong thủy. Nói cách khác, số mệnh và sinh ra gặp thời là yếu tố tiền định thuộc tiên thiên; phong thủy là hậu thiên, được quyết định bởi hành vi của đương số và sự điều chỉnh môi trường sinh sống. Ngay từ lúc con người sinh ra đã được trời ban cho một “Số mệnh”, từ trong “mệnh” đó sẽ diễn sinh ra “vận” để chi phối cuộc sống sau này. Mệnh là sinh ra đã có sẵn, không thuộc phạm vi khống chế của bản thân, ví dụ như xuất thân, tướng mạo, cá tính, số lượng anh chị em,…, đó chính là “số mệnh” tiên thiên không thể thay đổi được, nên người xưa bình thản tiếp nhận và chấp nhận sống chung với nó. Căn cứ vào lý luận của Tử Vi Đẩu số, Tử Bình, Bát Tự Hà Lạc,… cuộc đời thực tế của con người là được hình

Ai rồi cũng sẽ đổi thay, chỉ là nhanh đến mức choáng váng, hoặc là chậm đến mức không nhận ra

  Nếu một ngày nào đó, người mà bạn cho là rất rất quan trọng, chỉ nhìn bạn với ánh mắt vô hồn và im lặng kể cả khi bạn có rất nhiều điều muốn nói. Nếu như trong khoảnh khắc chông chênh đó, bạn cũng chọn lấy cách im lặng. Vậy thì dấu hiệu đầu tiên của sự đổi thay đã xuất hiện. Khi mới bắt đầu, ai cũng đều kinh ngạc cho những điều không dễ dàng thay đổi. Đến khi trưởng thành, có chăng cũng chỉ là quen với việc giấu đi cảm xúc, giấu nhẹm đi những hụt hẫng khi niềm tin lại rơi mất. Và rồi sẽ có một ngày nào đó, ngày của hôm qua gần tựa như cơn mơ, nhạt nhòa. Rồi ai cũng sẽ thay đổi. Cuộc sống đó là một vòng luân chuyển. Ánh sáng bóng tối thay phiên nhau. 4 mùa xuân hạ thu đông cũng lần lượt sẽ thay đổi cho nhau. Vốn dĩ không có cái gì sẽ đứng yên tại một chỗ. Và ngay bản thân ta lớn lên cũng phải chấp nhận rằng trái đất cũng di chuyển vậy thì làm gì có khái niệm mãi mãi. Thứ có thể mãi mãi tồn tại đó chính là kỷ niệm, bởi nó là một phần ký ức của ta chẳng thể xóa nhòa. Một đôi giày, lúc v

Cứ để mọi chuyện thuận theo tự nhiên

  Có những thứ ở trên đời nếu thuộc về bạn, thì cuối cùng sẽ là của bạn; ngược lại, thứ không phải của bạn, thì dù có cố tranh giành nó cũng sẽ tự rời xa… Trong tình yêu cũng thế, bạn phải hiểu, thứ bạn yêu không phải đoạn thời gian kia, không phải người ấy khiến bạn nhớ mãi không quên, cũng không phải yêu cái khoảng thời gian đã từng trải qua, bạn yêu chỉ là cái phần non trẻ nhưng vẫn chấp mê bất ngộ của chính mình. Hãy học cách bình thản với đời, thuận theo tự nhiên chính là một loại phúc. Mặc kệ mọi người trên thế giới nói gì, ta đều nhận thức việc làm của bản thân mình mới là đúng đắn Cuộc sống của chúng ta, không phải vì lấy sự ưa thích của người khác mà tồn tại, chúng ta là tự do tự tại, không cần phải đòi hỏi ai yêu thích mình, có thể vui vẻ mà lưng đeo đại địa, mặt hướng trời xanh. Chỉ cần bạn hiểu được điều này, gông xiềng đã bị phá bỏ, bạn có thể tự do mà hít thở. Nếu như đứng trước người mà bạn yêu mến, điều bạn cần làm là bày tỏ lòng mình; nếu bạn kết hôn với một người, bạn