Chuyển đến nội dung chính

Trí tuệ cổ nhân: So với trên không đủ, so với dưới có dư

 Trí tuệ cổ nhân: So với trên không đủ, so với dưới có dư

Nói về đạo xử thế, cổ ngữ có câu: “Bỉ thượng bất túc, bỉ hạ hữu dư”, so với trên thì không đủ nhưng so với dưới thì có dư. Những lời này vừa là để khuyên răn con người trong việc tu tâm dưỡng tính, đồng thời cũng là cách để một người đối mặt với những nghịch cảnh và thuận cảnh trong cuộc đời.

🔻 “Bỉ thượng bất túc”

Trong cuộc sống, có những phương diện cần phải biết đủ nhưng cũng có những phương diện nên thấy không đủ. Sách “Vi lô dạ thoại” viết: “Thường nghĩ đến phẩm đức của một người nào đó cao thượng hơn mình, học vấn của một người nào đó uyên bác hơn mình, thì mình có thể tự biết mình chưa đủ, tự biết hổ thẹn mà tu dưỡng nhiều hơn nữa tâm tính của bản thân”.

Đối với đạo đức và học vấn, con người cần phải có thái độ “không biết đủ”. Phẩm đức và học vấn không giống như tài phú của cải vật chất, những thứ chỉ có thể thỏa mãn dục vọng của con người trong nhất thời. Đạo đức cao, học vấn sâu rộng có thể thoả mãn sự vui thích của tâm linh con người, có thể mở rộng cảnh giới của sinh mệnh, đồng thời cũng đại biểu cho tri thức và nhân cách của mỗi người. Cho nên, đối với đạo đức và học vấn, nếu có thể có tâm thái “so với trên không đủ” thì mới có thể nghiêm khắc tu dưỡng và học tập.

Khi cuộc sống ở vào thuận cảnh, mọi sự đều thuận lợi, như ý hớn hở, trong lòng tràn đầy sự thoải mái, chúng ta cần phải biết tự nhắc nhở mình không thể không coi ai ra gì, không thể tự cho mình là rất cao rồi. Trái lại, chúng ta cần phải khiêm tốn đối đãi với mọi người, nhiệt tình giúp đỡ mọi người và vui vẻ giúp đỡ mọi người. Bởi vì “Thiên ngoại hữu thiên, nhân ngoại hữu nhân”, người tài còn có người tài hơn mình.

Con khỉ giỏi trèo cây cũng có ngày bị ngã từ trên cây xuống. Người có thể lấy “so với trên không đủ” để nhắc nhở chính mình, thì vô luận là phương diện công tác, gia đình, học tập, cách cư xử với mọi người hay giải quyết công việc đều sẽ thấy mình còn cần phải cố gắng hơn nữa, không thể chỉ vì được khen ngợi mà mê lạc mất mình. Chỉ có người luôn khiêm tốn nhìn nhận chính mình mới có thể không ngừng đột phá mà nâng cao bản thân. Một người nếu luôn cho mình là ở trên cao hơn người khác, không còn ai cao hơn mình thì dễ dàng quên mất Trời đất, một khi trượt chân rơi xuống, hối hận thì đã muộn.

🔻 “Bỉ hạ hữu dư”

Trong cuốn “Minh Tâm Bảo giám” viết rằng: “Sách Cảnh Hạnh chép: Biết đủ thường vui, tham nhiều thì lo. Kẻ biết đủ, nghèo hèn cũng vui, kẻ không biết đủ, giàu sang vẫn lo.  Biết đủ thường đủ thì trọn đời không bị nhục. Biết dừng luôn dừng được thì trọn đời không xấu hổ.  So lên không đủ, so xuống có dư.  Nếu cứ hướng xuống thì tâm sẽ không có cảm giác không đủ”.

Cuốn “Vi lô dạ thoại” viết: “Thường nghĩ đến cảnh giới của một người nào đó không bằng mình, vận mệnh của một người nào đó không bằng mình, thì mình có thể tự biết đủ”.

Đối với ham muốn vật chất, danh lợi tình, một người cần phải có tâm thái biết đủ. Truy cầu vật chất là vô cùng mệt mỏi, dục vọng sâu rộng cũng vĩnh viễn không cách nào lấp vào cho đủ, nếu một người nhất định phải thoả mãn được dục vọng mới có thể vui vẻ khoái lạc thì sẽ phải lao khổ cả cuộc đời. Cho nên, “so với dưới có dư” sẽ khiến người ta cảm thấy bằng lòng và trân quý với những gì mình đang có.

Khi cuộc sống ở vào nghịch cảnh, điều gì cũng không được suôn sẻ, thì thường tinh thần con người sẽ sa sút. Nếu khi ấy, chúng ta có thể dùng cách xử thế “so với dưới có dư”, nhìn xem những người có hoàn cảnh khốn khổ hơn mình, bất hạnh hơn mình, thì sẽ cảm thấy mình quả thực còn may mắn hơn nhiều. Thậm chí khi ấy, chúng ta sẽ cảm thấy bản thân chưa ở vào mức “cùng được mạt lộ”, có thể dũng cảm bước ra, cố gắng vươn lên. Hơn nữa, vận mệnh không phải là điều mà sức người có thể khống chế được, cho nên cổ nhân khuyên “tận nhân sự, quan thiên mệnh”, khi làm việc đều cần phải hết trách nhiệm, hết sức lực, hết bổn phận, hết lương tâm, còn kết quả không nên cưỡng cầu.

Kỳ thực, đời người bên cạnh những niềm vui và thành công thì luôn tràn ngập trắc trở cùng với thất bại. Nếu chúng ta có thể dùng trí tuệ “so với trên không đủ, so với dưới có dư” để xử thế thì chúng ta sẽ học được tâm thái không sợ hãi khi ở vào nghịch cảnh và không tự cao khi ở vào thuận cảnh, tận hưởng được những điều tốt đẹp mà cuộc sống mang lại.

Nhận xét

Bài đăng phổ biến từ blog này

Ý nghĩa “Nhất mệnh – Nhì Vận – Tam Phong Thuỷ – Tứ Âm Phúc – Ngũ Tri thức”

  Theo quan niệm của những sách cổ học thuật số Phương Đông xưa có câu: “Nhất mệnh, nhì vận, tam Phong Thuỷ, tứ âm phúc, ngũ tri thức”. Câu này ý nghĩa như thế nào? Nghĩa là số mệnh là yếu tố quyết định toàn cục cuộc đời của một con người, tiếp đến là ảnh hưởng của thời vận, thứ ba là ảnh hưởng của phong thủy. Nói cách khác, số mệnh và sinh ra gặp thời là yếu tố tiền định thuộc tiên thiên; phong thủy là hậu thiên, được quyết định bởi hành vi của đương số và sự điều chỉnh môi trường sinh sống. Ngay từ lúc con người sinh ra đã được trời ban cho một “Số mệnh”, từ trong “mệnh” đó sẽ diễn sinh ra “vận” để chi phối cuộc sống sau này. Mệnh là sinh ra đã có sẵn, không thuộc phạm vi khống chế của bản thân, ví dụ như xuất thân, tướng mạo, cá tính, số lượng anh chị em,…, đó chính là “số mệnh” tiên thiên không thể thay đổi được, nên người xưa bình thản tiếp nhận và chấp nhận sống chung với nó. Căn cứ vào lý luận của Tử Vi Đẩu số, Tử Bình, Bát Tự Hà Lạc,… cuộc đời thực tế của con người là được hình

Ai rồi cũng sẽ đổi thay, chỉ là nhanh đến mức choáng váng, hoặc là chậm đến mức không nhận ra

  Nếu một ngày nào đó, người mà bạn cho là rất rất quan trọng, chỉ nhìn bạn với ánh mắt vô hồn và im lặng kể cả khi bạn có rất nhiều điều muốn nói. Nếu như trong khoảnh khắc chông chênh đó, bạn cũng chọn lấy cách im lặng. Vậy thì dấu hiệu đầu tiên của sự đổi thay đã xuất hiện. Khi mới bắt đầu, ai cũng đều kinh ngạc cho những điều không dễ dàng thay đổi. Đến khi trưởng thành, có chăng cũng chỉ là quen với việc giấu đi cảm xúc, giấu nhẹm đi những hụt hẫng khi niềm tin lại rơi mất. Và rồi sẽ có một ngày nào đó, ngày của hôm qua gần tựa như cơn mơ, nhạt nhòa. Rồi ai cũng sẽ thay đổi. Cuộc sống đó là một vòng luân chuyển. Ánh sáng bóng tối thay phiên nhau. 4 mùa xuân hạ thu đông cũng lần lượt sẽ thay đổi cho nhau. Vốn dĩ không có cái gì sẽ đứng yên tại một chỗ. Và ngay bản thân ta lớn lên cũng phải chấp nhận rằng trái đất cũng di chuyển vậy thì làm gì có khái niệm mãi mãi. Thứ có thể mãi mãi tồn tại đó chính là kỷ niệm, bởi nó là một phần ký ức của ta chẳng thể xóa nhòa. Một đôi giày, lúc v

Chuyển động Cổ nhân dạy “Đấu gạo dưỡng ân, gánh gạo dưỡng thù”: Nhớ thật kỹ để tránh làm ơn mắc oán

    Chuyển động Cổ nhân dạy “Đấu gạo dưỡng ân, gánh gạo dưỡng thù”: Nhớ thật kỹ để tránh làm ơn mắc oán 13:54 01/08/2022 Trong cuộc sống, lòng tốt của con người cũng cần phải có mức độ. Khi đối mặt với một người không có chí tiến thủ, suốt ngày chỉ chờ đợi người khác đến giúp đỡ thì hãy kịp thời thu lại sự lương thiện của bạn càng sớm càng tốt.   Cổ nhân dạy "Hạ đẳng dùng mồm, thượng đẳng dùng tâm": Nhìn phát biết ngay ai sang ai hèn   Cổ nhân dạy “Cửa trước không đốt đèn, sân sau không sáng sủa”: Tại sao lại nói như vậy?   Cổ nhân dạy phụ nữ có “3 cái càng dày, 3 cái càng nhỏ”: Cả đời hưởng phúc, cuộc sống giàu sang Những người có thể làm nên nghiệp lớn không nhất thiết phải có trí tuệ hơn người, thế nhưng nhất định phải là người nỗ lực và chăm chỉ không ngừng. Cổ nhân nói “Siêng năng có thể bù đắp cho thiếu sót, một phân khổ một phân tài”. Không ai có thể dựa vào thiên phú để thành công, chỉ có chăm chỉ mới có thể biến thiên phú thành thiên tài. Ở đời, chẳng ai lười biếng m